Skip to main content

Gorfayn iyo Milicsi Buuga Hanqadh

waxaan hadda dhameeyay aqrinta buuga Hanqadh oo dhawaan uu qoray Muxamed-Haykal. Halkaan waxaan idin kula wadaagayaa sidaan u arko buuga.

Buugu waa sheeko faneed xajmigiisu yaryahay. Waxaa dhex taal u ah oo ku saabsanyahay wiil la oran jiray Haybe oo isagoo 8 sano jiro ka ambaday reerkooda. Haybe ma uusan habaabin kaliya ee wuxuu u galay reer ay qoladiisu col xiire-xiire ah yihiin, wixii intaas ka dib dhacay waa sheeko cajiib ah oo aad u baahantahay inaad buuga ka aqriso.

Sheekada buugu xambaarsanyahay waxaad moodaa sheekooyin dhowr ah oo dhab oo hal meel la isugu keenay. Intaan aqrinayay buuga meelo waxaad moodaa inay aniga iga hadlayaan oo waxay si toos u taabanayaan waayo aragnimo isoo martay, qaar waxay la mid yihiin kuwo dad aan aqaan ku dhacay ama aan goob joog ka ahaa, qaar waxay la mid yihiin kuwa la iiga sheekeeyay dad ay qabsadeen sidaa darteed buugu wuxuu dabaqayaa nolosha dhabta ee soomalida maanta.

Intaa oo kali ah maaha. Sidoo kale, buugu wuxuu kulmiyay dhammaan hab-nololeedka Soomaalida miyyi iyo magaalo, dal iyo dibadba. Tusaale, qaybta hore ee buuga wuxuu ku saabsanyahay reero ree miyyi ah taasoo aad ka arki karto sida reer miyigu ugu nool yahay, colaadaha sabab la'aanta ah, harraad iyo gaajo, raffaad iyo dhib-u-joogid. wuxuu ku tusayaa naxariis la'aanta reer miyigu ay ka dhexleen nolosha qalafsan ee ay ku nool yihiin.

Wuxuu sidoo kale ka waramayaa sida caruurta loogu habo nacaybka reeraha ay ood wadaagta yihiin iyadoo looga sheekooyin dagaalo waa hore dhacay, dad la laayay iyo xoolo la qaaday. Caruurta waxaa lagu habaa in reerkoodu aduunku ugu sareeyo, qolo walba oo is qabtaana birta uu ka aslo libintana ka qaato. Sidaas oo tahay dhinaca kale, reerkoodu waa dhibane dadkiisi la gumaaday, hablahoodi la kufsaday xoolahoodina la dhacay. Marki la tabinayo warkaan is khilaafsan ma jirto cid su'aan ka keento oo tiraahdo sidee ayay ku dhacday in reerka aduunka ugu xoog weyn, cid kastana ka adkaatay inuu dhibane noqdo? Arinkaan ayuu buugu inagu tusayaa duuduub u liqida sheekooyinka aan meelna haysan hadana dadka kala geyay ee soomaalida ku badan.

qaybaha danbe ee buugu wuxuu kulmiyay nolosha magaalada. gaar ahaan kuwii danbe ee qaxa iyo qaxootinimada. Wiilki howd ku ambaday iyo qaar ka mid ah reerkooda  waxay isu marayaan wadamo badan sida Jabuuti, Kiinya, Itoobiya iyo Ingiriiska. waxay kula kulmayaan waddamadaas kala duwan ee ay tageen dhacdooyin uurkutaallooyin reebay iyo waayo-aragnimo ninkeed anfacda ah.

Buugu wuxuu sidoo kale tusaaleeyay sida soomaalidu marki ay waxoogoo diinta yara barato isugu daydo inay dadka oo dhan dhaqan ahaan carabiyeeyaan, ayna isugu qaldaan diinta islaamka iyo luuqada carabiga. Tusaale, farduus oo ah Haybe walaashii oo xilli danbe miyyi laga keenay goorti malcamad la geeyay ee ay Qur'aanka wax ka baratay carabiyaduna u kacday waxay bilowday inay raacraacdo magacyada dadka ay taqaanay.

Magac walba icraab iyo bushi ayay ku qabatay. waxaa usoo baxay magacyo badan oo carabi ahaa oo soomaalidu laxniyeen, markaas ayay bilwoday inay saxdo dadkana ku tiraahdo mgacu sidaan mahee sidaan ayuu sax ku yahay. Tusaale, iyadu waxay keedi u badashay Firdoosa, eedadeed oo Cibaado la oran jiray waxay ku tiri magacaadu waa 'Cibaadah' sidoo kale aayadeed oo Yusur la oran jirayna waxay ku tiri magacaadu waa 'Yusrah'. kuwa badan oo ay magacyadoodu carabi noqon waayeen sida aabaheed la oran jiray Hurre Maydal iyo hooaydeed oo magaceedu ahaa Ugaaso, waxay ku fakartay inay kaba badasho magacayada

Buugu wuxuu tusaalaynayaa in noloshu Soomaalidu tahay mid murugsan (complex) il-roorkeeduna aan la hayn meesha uu ka bilowday. Dadku wuxuu wadaagaa deegaan, dhalasho iyo xididdinimo. sidaa darteed ma kala maarmo mana kala miirmi karo. Yusur waxaa qabo reer Duullane oo ah beesha uu Haybe ka dhashay balse waxay u dhalatay beesha reer Dayax-weerar oo ah beesha ay cadaawada qarni jirsatay kala dhaxayso reer Duullane.

Inkastoo beelaha cadaawad ka dhaxayso la isuguna sheekooyo inaysan naxariis iyo is-bixin ka dhaxayn, hadana dadku wuxuu isu dhex-yaal qaar xun iyo qaar wanaagsan. tusaale, oday Deyr iyo suldaan Sarreeye waa isku beel hasa yeeshee midna nolosha Haybe ayuu quus geeyay midna qiimaheeda kor geeyay. sidaa darteed buugu wuxuu ina barayaa in aan shaqsina loo colaadin beesha uu ka dhashay ee lagula dhaqmo dabcigiisa iyo dadnimadiisa.


Si kooban buugu waa mid xiiso badan. waa macaan iyo qaraar isku dhafan. Mar waa uu kaa oohinsiin oo sheeko tiiranyo iyo murugo badan ayuu ku taabsiin, marna waa uu kaa qoslin oo sheeko madadaalo iyo macaan leh ayuu kula wadaagi, mar waa rajo iyo mustaqbal ifayo marna murugo iyo quus aduun. Hasa ahaatee, wuxuu ku khatimayaa rajo tilmaamayso inaysan soomaali kala tagin, kala go'in kala maarmin, mugdi kasta iyo mad-madow soo kala dhex galayba wali kala guursato isna caawiso.

Comments

Popular posts from this blog

Qof Wax ma Baddalo ee Qalin iyo Qoraal ayaa wax Baddalo

Aadanuhu waa is baddal u joog. Wuxuu tartan kula jiraa isbadalka Rabbaniga ah ee ku dhacayo bii’ada uu ku noolyahay. Qowmiyaddi la socon waydo xawaaraha isbaddalku ku socdo waxaa ku dhaco dib u dhac ka reebo dunida kale.
Guud ahaan caalamka islaamka waxaa ku yimid dib u dhac xagga horumarka iyo hoggaanka dunida ah. Dalalka saboolka ah ee dalkeennu ka mid yahay ayaa ugu sii daran. Waxay u ilmaynayaa isbaddal siyaasadeed, mid bulsho, mid dhaqaale, mid aqooneed iyo mid hoggaan. Qof walba oo aad waydiiso waxa naga dhimman wuxuu si fudud kuu dhihi isbaddal ayaa loo baahan yahay.
Hasa ahaatee wax mushkilad noqotay in la fahmo cidda laga sugayo inay isbaddalka keenaan. Dadka intiisa badan waxay eegayaan madaxda iyo siyaasiyiinta oo ay ka sugayaan isbaddal dhinac walba ah. Laakiin qof wax ma baddali karaa iyada oo aysan bulshadu is baddalin? Bulshaduse yaa baddali karo yaase saamayn wax baddali karto yeelan karo?
Dabcan duunyo iyo dugaag isbaddal horumarineed laga sugi mahayo ee dad iyo sha…

Kumuu ahaa Ibnu Dhufayl?

Sanadki hore dhammaadkkisi ayaa qormo lagu daabacay bolooggaan waxaa lagu magac-dhabay Ibnu Dhufayl. Ma uusan ahayn ruux aan horay u maqlay. Waxaan jeclaystay inaan wax badan ka ogaado. Akhris badan ka dib waxaan ogaaday inuu ahaa sheekh meelo badan in looga daydo mudan, gaar ahaan jeceylka uu aqoonta u qabay iyo dadaalki uu galiyay raadinteeda. Sidaa darteed waxaan jeclaystay inaan la wadaago dhalinta Soomaaliyeed ee marki ay hal maaddo bartaan isu maleeyo inay waxba u harin si ay u ballaariyeen raadinta cilmiga siduu uu Ibnu Dhufayl-ba u kulmiyay culuum badan oo kala duwan.

Ibnu Dhufeyl waa Faylasuuf saynis yahan iyo dhaqtar muslim Carab ah. Waa mid kamid ah maanshiilayaasha Carbeed Ee magacoodu uu sida aadka ah u baahay. Wuxuu dhaxal ahaan u reebey buugaag badan oo uu ka qoray falsafada, suugaanta Carbeed, xisaabta, meeryaasha iyo caafimaadka. Magaciisu Waa Abuu Bakar, aabihii waxaa la oran jiray Cabdi Malik Maxamad. Qabiil ahaan wuxuu kasoo Jeedaa qabiilka carbeed Ee Qeys Bin Cayla…

Hadalka cadowga ha u qaban madaxdaada iyo dadkaada

Lagdanka iyo isu-xoog-sheegashada u dhaxeeyo aadanaha waa mid waliggiis jiray. Had iyo jeer damac qolo ka galo xaq dad kale leeyahay ayaa keeno xurguf mararka qaar ku dhammaado dhimasho. Ilma aadan oo dhowr ah hal abbo iyo hal hooyo kaliya leh adduunka intaan la ekna kaligood ku nool ayuu damacu bilowday.
Waxaa la sheegaa in markii u Qabiil Habaail ku dilay xaq uusan lahayn ay dunida ku noolaayeen lix qof kaliya oo labo ahaayeen kuwa is dilay. Damaca iyo Hunguri wayninka ku dhisan waxaad haysato kuma deeqaan ama kan kale wuxuu haysto ayaa kaada ka wanaagsan waa mid maalintaas bilowday ilaa qiyaamahana jiri doono.
Waxaa kala duwan farsamada iyo habka loo maro hadba waqtiga la joogo iyo dadka nool. Sidoo kale ilbaxnimada dadka lagu socdo ayaa go'aamiso luuqada la isticmaalayo iyo wajiga la tusayo dunida kale. Laakiin guumayste waqti walba oo uu joogo farsamadiisu saddex shay kama baxaan. Mid ku saabsan dhulka la rabo in la qabsado, mid ku saabsan dadka loo socdo in la qabsado iyo m…

Contact Form

Name

Email *

Message *