Skip to main content

Baabi’inta doorka odayaashu waa bilowga helitaanka dowlad rasmi ah

                                                                            Image result for odayaal
 Oday dhaqameedyadu waxay door muhiim ah ku lahaayeen qaybaha kala duwan ee nolosha dadka soomaaliyeed. Doorkoodi wuxuu sii balaartay wixii ka danbeeyay burburkii dalka oo ay xuddun u noqdeen siyaasadda dalka, ilaa haddana waxaa sii socoto saamayntoodi. Hadda waxaa la wadaa in la sharciyeeyo kaalintooda oo loo sameeyo gole. Tusaale, hadda waxaa Koonfurta Soomaaliya ka socdo dadaal lagu dhisayo gole guurti oo ay yeelanayaan maamul goboleedyada. Su’aashu waxa ay tahay: tani ma horumarbaa mise waa dhib iyo dib u dhac soo kordhay?

Waagi hore iyo shaqada odayaasha

Wayadii hore adduunka oo dhan kama jirin dowlado dhexe. Waxaa loo dagi jiray beel beel iyo qowmiyad qowmiyad. Beel walba waxay dhignayd dowlad gaar ah. Sidaa darteed dal walba waxaa ka jiray dowlado yar yar oo tiro badan oo wada daris, isku dad iyo af ah ah. Dowladahaan waxaa madax ka ahaa Odayaasha. Ugaasku wuxuu ahaa madaxweynaha dalka. Nabaddoonada hoosana waxay joogeen boosaska wasiirada iyo hayadaha dowladda.

Odayaashu waxay qaban jireen dhammaan howlaha dowladda sida sugidda ammaanka, ilaalinta xuquuqda dadka ku abtirsado, bixinta dhiigga ay galaan iyo doonashada kan ka maqan. Maxkamad, qareen, boolis iyo ciidan intaba iyagaa ahaa. Dan walba waxaa ka horraysay midda beeshiisa iyada ayaana muqadas u ahayd.

Mabaadida ay ku dhisnayd hoggaaminta odayaashu wuxuu ahaa sadbursi iyo ismuujin. Isha ay ka waraabto shaqadoodu waxay ahayd eex, beeraha u baxayana waxayd ahaayeen caddaalad darro. Sax iyo qaladba waxay garab joogeen beelahooda. Marki la dhex joogo beesha dhexdeeda ee yasan jirin cid kale oo ay la garramayaan, ugaasku wuxuu u gacan bidixayn jifadiisa hoose ilaa ay eexdu gaarto qoyskiisa. Haddii ay ka fursan waydo waxaa laga yaabaa inuu caddaysto oo si toos ah ugu doodo.

Tusaale, Ugaas Xirsi, oo ka mid ahaa ugaaysadi ugu caansanaa gobollada waamo qarnigii labaatanaad, wuxuu ahaa nin ilaahay caqli iyo garsho siiyay, codkar, garyaqaan meel fog wax ka arko, hoggaamiye beeshiisu ka danbayso ah. Hase ahaatee, nidaamka uu ku dhex noolaa ee qofku dadnimadiisu ku muujin jiray dulmiga ayaa marar badan ka saari jiray dhexdhexaadnimada. Waxaa hal iksu qabsaday labo nin oo ay Ugaaska aad isagu dhawaayeen laakiin mid usii dhowaa.

Gartoodi ayaa la galay Ugaaska oo goobjoog ka ah. Ninki xigay ugaaska ayaa laga helay garta hashiina laga xukumay. Ugaas Xirsi oo garta dhagaysanayay waxaa u muuqatay in xigtadiisi garta looga helay hadal aqoon la’aan. Wuxuu yiri “garta ha lagu noqdo aniga ayaana booska hebel joogo oo hasha u doodayo”. Markii garti la furay ayuu yiri “Ugaasnimada ii qabta inta aan ninkaan kala baxayno. Hadda aniga oo Xirsi ah ayaa ninkaan hasha ku haysto”.

Allaha u raxmadee Ugaas Xirsi wuxuu dareensanaa in arrinta uu galayo aysan ahayn middii ugaas gali lahaa sidaas darteed intii uu eexda ku jiray ugaasnimadi waa loo sii hayay. In la waayo qof yiraahdo haddii aad dhigtay dib u qaadan maysid, waxa keenay maahayn in dadku wada dammanaa ee waxay ahayd in loo arkayay howsha uu galay mid sax ah waayo nidaamka oo dhan ayaa ku dhisnaa ismuquunin. Intaas waxaa dheer, in dhacdadaas waxba aysan u gaysan karaamada, maqaamka iyo sumcadda ugaaska, balse waxay ka mid noqotay waxyaabaha u galay taariikhdiisa wanaagsan ee mar walba la xuso.

Kuwa badan oo waqtiigsi noolaa iyo kuwa maanta nool intaba ma leh garasho ay xitaa saldanada ay hayaan meel u dhigtaan inta ay eexda iyo caddaalad darrada ku jiraan. Waxaa innoogu filan fahamka qadiyadaan hadalka qoraaga soomaliyeed ee Maxamed-Haykal Muxumed ee ahaa “Kolka si guud loo qiimeeyana, xeerka reernimadu uma xadaysna sida ka dawladnimada, oo is-ahaantiisa ama kala-ahaantiisa waxa sal u ah xigtaysiga, ama ugu yaraan xulufaysiga danaha qabaliga ah ku xidhiidha”.

Dunida casriga ah

Marki ay dhasheen dowladuhu wixii kowaad ay dalalka kale ka takhaluseen wuxuu ahaa xeerki reernimada iyo kaalinti odayaasha. Ma jirto maanta hal dal oo shaqada dowladda odayaashu qayb ka yihiin marki laga reebo keenna. Waddamada Carabta ee odayaasha qabaailladu si dadban talada ugu jiraan waa kuwo dowladnimadoodu ay aad u liidato cagana aysan ku taagnayn.

Kaalinta dadban ee ay dalalka Carabtu siiyeen odayaasha waa midda keentay marki dagaal ka dhaco mid ka mid ah dalaalkaas in xal loo waayo dagaalkuna dabo dheeraado. Bal eeg Ciraaq, Suuriya Yeman iyo Liibiya!

Qeexiddi iigu fiicnayd ee laga bixiyo xukunka dowladnimadu waa midka uu qoray Maxamed-Haykal oo ahaa “xukunka dawladnimadu waa isirka koowaad –ee isu haya mareegta xidhiidhisa is-ahaanta ummadnimo dhexroorkeedu yahay xeer cayima –sugnaanta jiritaan xadaysan oo qarannimo iyo wax-wada-lahaan seeskeedu yahay sharci qodobbaysan (distoor)”.

Sidaa awgeed ma wada jiri karaan dowlad qiimo leh iyo odayaal xeer ku shaqeeyo. Dowladdu waxay haysaa shaqadii ay qaban jireen odayaashu ka hor inti aan dowlad la helin. Garti ay qaadi lahaayeen waxaa qaado maxkamadaha. Xeerki ay ku dhaqmi jireen waxaa badalay distuurka. Barbaarti dad u figayn jirtay waxaa badalay boolis. Ugaaski waxaa badalay madaxweyne. Xaggee u bannaan?

Marki aad si dhow u fiirso waxaa kusoo baxayo in uu dhex yaal odayaasha iyo dowladda ismaandhaaf daneed (conflict of interest) sidaas owgeed odayaashu ma aqbali karaan in dowlad shaqayso la helo taas oo la wareegto shaqadoodi ka dibna aasto jiritaankoodi. Bal ka warrama haddiiba aan dad danahooda difaacanayo u daba fadhiisano inay dal noo dhisaan?

Soo noolaynta iyo xoojinta doorka odayaasha waa dhib soo kordhay iyo caqabad cusub oo xal u heliddeedu waqti dheer qaadan doono.
Ibrahim Aden Shire



Popular posts from this blog

Xasuustaydi Halyeey Maxamuud Xasan Cilmi

14ki Octobar waxaa dhacay musiibo nagu dhacdo tii ugu weynayd. Maahan kaliya tirada dadka ku dhintay badnaanteeda waxa qalbiga na gubay ee sidoo kale qiimaha iyo tayada dad ka naga dhintay sarraynteeda ayaa ah mid aan laga gam'i karin. Waxaan is iri ma xulkii ummaddeena ayaa meesha la isugu geeyay mise Soomaali oo dhan ayaan kala dhicin. Dareenkaygu wuxuu i siinayaa inay jawaabtu tahay midda danbe. 
waxaa naga baxay dad aan la kala fadili karin xagga tayada iyo xagga muhiimmada ay dalka iyo dadka u lahaayeen. Bal fiiri Maryan, ardayadii caafimaadka ee maalin ka hor qalin jabinteedi la laqmiyay, hooyo Caasho, ogoonlaydi banaanka bur shiishiilka ku gadaysay si ay caruurteeda tuugsi uga kaafiso, wiilkii iyo gabadhii uu dhalay aabaha naafada ah ee wax waxtar ah qabo labadaas ka haystay, afartii wiil ee walaalaha ahaa ee isku meesha lagu dubay. mid walba waxaa la dilay waqtigii loogu baahida badnaa. kaad eegtaba kan kale ka xanuun badan. Mid walbana wuxuu mudan yahay qormo gooni ah. H…

Toban Sano oo Xasillooni Nololeed ah: Toban Guuradii Guurkayga

Maanta oo kale Toban sano ka hor (23/02/2008) ayuu Sheekh Xasan Axmed Nuur qabbiltu yiri Laylo Aadan Maxamed isagoo aniga iga wakiil ah. Guntinta xirantay maalinkaas, waxay ahayd natiijo ka dhalatay sideed sano oo shukaansi iyo haasaawe jeceyl ah. Lix sano oo ka mid ah siddeeddaas sano,  waxaan ku kala noolayn dhul aad u kala durugsan,farriimaha jeceylkana haadka samada duuliyo haatufkaa siday. 
Maalintaas waxaa furmay bog cusub waxaana bilowday geedigii lagu ogaan lahaa dhadhanki mirihii siddeedda sano la kobcinayay. waxaa la guda galay markaan kala ogaan lahayn inaan sun iyo wabaanyo huursanaynay iyo inaan sabuul gallay iyo saan wacan waraabsanaynay.

Sacdiyo Xawaash ayaan ka guntay hadalkaan soo socdo, mar ay ka warraymaysay saygeeda fiicnaantiisa "guurku waa god madow oo aad gacanta u dirto. In abeeso ka qaniintana waa suura gal in dahab kaa soo raacana waa suura gal. anigu dahab ayaa iga soo raacay" ayay tiri.

Sida Sacdiya oo kale, ayaa aniguna godkii aan gacanta u dira…

Labo iyo Tobanki sano ee lagu Qalleeyay 12-ki ka horeeyay. Ku Wacyi Qaado Sooyaalkii warsame Shiidleey.

Warsame waa 24 jir. Waa qoraa afka soomaaliga wax ku qoro horayna u daabacay buug ku guulaystay abaal marin sare. Qur’aanka waa uu xafidsanyahay. Dhawaan ayuu qaatay shahaadada darajada kowaad ee jaamacada. Sidaas oo ay tahay magaalo waxa uu joogaa 12 sano kaliya. Ma run baa mise waa riyo mise waa sidaan jeclaan lahayn? Ma shahaadadi Cabdalla Shideeyaa mise cilmigii Cabdi-wali ee baadiniga ahaa (wadaadki Gaalkacyo)? Intaba midna mee waa dadaal rageed iyo doonitaan Eebe iyo tusmo u furan qof walba oo doono inuu guul ka gaaro hadafkiisa.
Inta aanan billaabin sheekada aan mar kale sheego in ujeedka qoraalkaan uusan ahayn ammaan iyo dhaliil toona balse ujeedku yahay cashar barasho, tusmayn iyo tusaalayn kuwa jecel inay naftooda horumariyaan, dhiirri galin kuwa uu gaariga dadaalku meel dhexe kula jabay, baraarujin kuwa aan arag awoodda Alle siiyay iyo fursadaha ay haystaan. Sidaa darteed ku aqri qalbi fayow oo diyaar u ah wacyi qaadasho iyo ku dayasho.
Imaamul Ghazali Eebe ha u raxmadee ayaa…

Contact Form

Name

Email *

Message *