Skip to main content

Baabi’inta doorka odayaashu waa bilowga helitaanka dowlad rasmi ah

                                                                            Image result for odayaal
 Oday dhaqameedyadu waxay door muhiim ah ku lahaayeen qaybaha kala duwan ee nolosha dadka soomaaliyeed. Doorkoodi wuxuu sii balaartay wixii ka danbeeyay burburkii dalka oo ay xuddun u noqdeen siyaasadda dalka, ilaa haddana waxaa sii socoto saamayntoodi. Hadda waxaa la wadaa in la sharciyeeyo kaalintooda oo loo sameeyo gole. Tusaale, hadda waxaa Koonfurta Soomaaliya ka socdo dadaal lagu dhisayo gole guurti oo ay yeelanayaan maamul goboleedyada. Su’aashu waxa ay tahay: tani ma horumarbaa mise waa dhib iyo dib u dhac soo kordhay?

Waagi hore iyo shaqada odayaasha

Wayadii hore adduunka oo dhan kama jirin dowlado dhexe. Waxaa loo dagi jiray beel beel iyo qowmiyad qowmiyad. Beel walba waxay dhignayd dowlad gaar ah. Sidaa darteed dal walba waxaa ka jiray dowlado yar yar oo tiro badan oo wada daris, isku dad iyo af ah ah. Dowladahaan waxaa madax ka ahaa Odayaasha. Ugaasku wuxuu ahaa madaxweynaha dalka. Nabaddoonada hoosana waxay joogeen boosaska wasiirada iyo hayadaha dowladda.

Odayaashu waxay qaban jireen dhammaan howlaha dowladda sida sugidda ammaanka, ilaalinta xuquuqda dadka ku abtirsado, bixinta dhiigga ay galaan iyo doonashada kan ka maqan. Maxkamad, qareen, boolis iyo ciidan intaba iyagaa ahaa. Dan walba waxaa ka horraysay midda beeshiisa iyada ayaana muqadas u ahayd.

Mabaadida ay ku dhisnayd hoggaaminta odayaashu wuxuu ahaa sadbursi iyo ismuujin. Isha ay ka waraabto shaqadoodu waxay ahayd eex, beeraha u baxayana waxayd ahaayeen caddaalad darro. Sax iyo qaladba waxay garab joogeen beelahooda. Marki la dhex joogo beesha dhexdeeda ee yasan jirin cid kale oo ay la garramayaan, ugaasku wuxuu u gacan bidixayn jifadiisa hoose ilaa ay eexdu gaarto qoyskiisa. Haddii ay ka fursan waydo waxaa laga yaabaa inuu caddaysto oo si toos ah ugu doodo.

Tusaale, Ugaas Xirsi, oo ka mid ahaa ugaaysadi ugu caansanaa gobollada waamo qarnigii labaatanaad, wuxuu ahaa nin ilaahay caqli iyo garsho siiyay, codkar, garyaqaan meel fog wax ka arko, hoggaamiye beeshiisu ka danbayso ah. Hase ahaatee, nidaamka uu ku dhex noolaa ee qofku dadnimadiisu ku muujin jiray dulmiga ayaa marar badan ka saari jiray dhexdhexaadnimada. Waxaa hal iksu qabsaday labo nin oo ay Ugaaska aad isagu dhawaayeen laakiin mid usii dhowaa.

Gartoodi ayaa la galay Ugaaska oo goobjoog ka ah. Ninki xigay ugaaska ayaa laga helay garta hashiina laga xukumay. Ugaas Xirsi oo garta dhagaysanayay waxaa u muuqatay in xigtadiisi garta looga helay hadal aqoon la’aan. Wuxuu yiri “garta ha lagu noqdo aniga ayaana booska hebel joogo oo hasha u doodayo”. Markii garti la furay ayuu yiri “Ugaasnimada ii qabta inta aan ninkaan kala baxayno. Hadda aniga oo Xirsi ah ayaa ninkaan hasha ku haysto”.

Allaha u raxmadee Ugaas Xirsi wuxuu dareensanaa in arrinta uu galayo aysan ahayn middii ugaas gali lahaa sidaas darteed intii uu eexda ku jiray ugaasnimadi waa loo sii hayay. In la waayo qof yiraahdo haddii aad dhigtay dib u qaadan maysid, waxa keenay maahayn in dadku wada dammanaa ee waxay ahayd in loo arkayay howsha uu galay mid sax ah waayo nidaamka oo dhan ayaa ku dhisnaa ismuquunin. Intaas waxaa dheer, in dhacdadaas waxba aysan u gaysan karaamada, maqaamka iyo sumcadda ugaaska, balse waxay ka mid noqotay waxyaabaha u galay taariikhdiisa wanaagsan ee mar walba la xuso.

Kuwa badan oo waqtiigsi noolaa iyo kuwa maanta nool intaba ma leh garasho ay xitaa saldanada ay hayaan meel u dhigtaan inta ay eexda iyo caddaalad darrada ku jiraan. Waxaa innoogu filan fahamka qadiyadaan hadalka qoraaga soomaliyeed ee Maxamed-Haykal Muxumed ee ahaa “Kolka si guud loo qiimeeyana, xeerka reernimadu uma xadaysna sida ka dawladnimada, oo is-ahaantiisa ama kala-ahaantiisa waxa sal u ah xigtaysiga, ama ugu yaraan xulufaysiga danaha qabaliga ah ku xidhiidha”.

Dunida casriga ah

Marki ay dhasheen dowladuhu wixii kowaad ay dalalka kale ka takhaluseen wuxuu ahaa xeerki reernimada iyo kaalinti odayaasha. Ma jirto maanta hal dal oo shaqada dowladda odayaashu qayb ka yihiin marki laga reebo keenna. Waddamada Carabta ee odayaasha qabaailladu si dadban talada ugu jiraan waa kuwo dowladnimadoodu ay aad u liidato cagana aysan ku taagnayn.

Kaalinta dadban ee ay dalalka Carabtu siiyeen odayaasha waa midda keentay marki dagaal ka dhaco mid ka mid ah dalaalkaas in xal loo waayo dagaalkuna dabo dheeraado. Bal eeg Ciraaq, Suuriya Yeman iyo Liibiya!

Qeexiddi iigu fiicnayd ee laga bixiyo xukunka dowladnimadu waa midka uu qoray Maxamed-Haykal oo ahaa “xukunka dawladnimadu waa isirka koowaad –ee isu haya mareegta xidhiidhisa is-ahaanta ummadnimo dhexroorkeedu yahay xeer cayima –sugnaanta jiritaan xadaysan oo qarannimo iyo wax-wada-lahaan seeskeedu yahay sharci qodobbaysan (distoor)”.

Sidaa awgeed ma wada jiri karaan dowlad qiimo leh iyo odayaal xeer ku shaqeeyo. Dowladdu waxay haysaa shaqadii ay qaban jireen odayaashu ka hor inti aan dowlad la helin. Garti ay qaadi lahaayeen waxaa qaado maxkamadaha. Xeerki ay ku dhaqmi jireen waxaa badalay distuurka. Barbaarti dad u figayn jirtay waxaa badalay boolis. Ugaaski waxaa badalay madaxweyne. Xaggee u bannaan?

Marki aad si dhow u fiirso waxaa kusoo baxayo in uu dhex yaal odayaasha iyo dowladda ismaandhaaf daneed (conflict of interest) sidaas owgeed odayaashu ma aqbali karaan in dowlad shaqayso la helo taas oo la wareegto shaqadoodi ka dibna aasto jiritaankoodi. Bal ka warrama haddiiba aan dad danahooda difaacanayo u daba fadhiisano inay dal noo dhisaan?

Soo noolaynta iyo xoojinta doorka odayaasha waa dhib soo kordhay iyo caqabad cusub oo xal u heliddeedu waqti dheer qaadan doono.
Ibrahim Aden Shire



Popular posts from this blog

Toban Sano oo Xasillooni Nololeed ah: Toban Guuradii Guurkayga

Maanta oo kale Toban sano ka hor (23/02/2008) ayuu Sheekh Xasan Axmed Nuur qabbiltu yiri Laylo Aadan Maxamed isagoo aniga iga wakiil ah. Guntinta xirantay maalinkaas, waxay ahayd natiijo ka dhalatay sideed sano oo shukaansi iyo haasaawe jeceyl ah. Lix sano oo ka mid ah siddeeddaas sano,  waxaan ku kala noolayn dhul aad u kala durugsan,farriimaha jeceylkana haadka samada duuliyo haatufkaa siday. 
Maalintaas waxaa furmay bog cusub waxaana bilowday geedigii lagu ogaan lahaa dhadhanki mirihii siddeedda sano la kobcinayay. waxaa la guda galay markaan kala ogaan lahayn inaan sun iyo wabaanyo huursanaynay iyo inaan sabuul gallay iyo saan wacan waraabsanaynay.

Sacdiyo Xawaash ayaan ka guntay hadalkaan soo socdo, mar ay ka warraymaysay saygeeda fiicnaantiisa "guurku waa god madow oo aad gacanta u dirto. In abeeso ka qaniintana waa suura gal in dahab kaa soo raacana waa suura gal. anigu dahab ayaa iga soo raacay" ayay tiri.

Sida Sacdiya oo kale, ayaa aniguna godkii aan gacanta u dira…

Maktabadda garbahaarrey (Garbahaarrey library- مكتبة جربهاري)

Maktabbaddu waa maskaxda kaydiyaha qarsoon sida qofka uleeyahay maskax wax ku kaydsada ayaa makatabadduna ummad waliba ku kaydsataa aqoonteeda, afkaarteeda iyo dhammaan macluumaadka bulshada wax tarka u leh,waxaase u dheer in ay tahay muraayadda koobaad ee laga fiirsho bulshada, gaar haan markii larabo in la cabiro heerka aqooneed ee waddan-ka ama magaalada waxaa isha laga buuxsadaaa nidaaam-ka waxbarasheed iyo in ay leedahay goobo wax lagu akhrista sida Makatabadaha iyo matxafyada waa-weyn ee lagu kaydiya raad-raaca iyo dhaqanka dal-ka.
Tusaale ahaan sanadihii1960-1970 yadii waxaa tijaabo lagu sameeyay in laga yagleelo maktabado  dal-ka Ciraaq si loo qaado heerka waxbarasho iyo wax akhris ee dal-ka, natiijadi soo baxaday ayaa ahayd mid aad loogu riyaaqaay, iyadoo ay soo baxeen jiil wax badan fahmasan, oo kaalin weyn ka qaatay isbedlka aqooneed ee dal-ka. Dhanka kale dawaladah reer galbeedka ayaa aad oogu dadaalo in ay u sameeyaan goob waliba oo dad isugu yimaado goob yar oo wax lagu ak…

Qof Wax ma Baddalo ee Qalin iyo Qoraal ayaa wax Baddalo

Aadanuhu waa is baddal u joog. Wuxuu tartan kula jiraa isbadalka Rabbaniga ah ee ku dhacayo bii’ada uu ku noolyahay. Qowmiyaddi la socon waydo xawaaraha isbaddalku ku socdo waxaa ku dhaco dib u dhac ka reebo dunida kale.
Guud ahaan caalamka islaamka waxaa ku yimid dib u dhac xagga horumarka iyo hoggaanka dunida ah. Dalalka saboolka ah ee dalkeennu ka mid yahay ayaa ugu sii daran. Waxay u ilmaynayaa isbaddal siyaasadeed, mid bulsho, mid dhaqaale, mid aqooneed iyo mid hoggaan. Qof walba oo aad waydiiso waxa naga dhimman wuxuu si fudud kuu dhihi isbaddal ayaa loo baahan yahay.
Hasa ahaatee wax mushkilad noqotay in la fahmo cidda laga sugayo inay isbaddalka keenaan. Dadka intiisa badan waxay eegayaan madaxda iyo siyaasiyiinta oo ay ka sugayaan isbaddal dhinac walba ah. Laakiin qof wax ma baddali karaa iyada oo aysan bulshadu is baddalin? Bulshaduse yaa baddali karo yaase saamayn wax baddali karto yeelan karo?
Dabcan duunyo iyo dugaag isbaddal horumarineed laga sugi mahayo ee dad iyo sha…

Contact Form

Name

Email *

Message *