Skip to main content

Maxaad ka ogtahay sida xabashidu u xaalufiso dhulka Soomaaliyeed.

Maxaad ka ogtahay sida xabashidu u xaalufiso dhulkaSoomaaliyeed.
Tan iyo marki ay dhacday dowladii dhexe ee soomaliyawaxaa aad wadanka ugu baahay gurida dhirta taasoo isugujirtay mid la shitto, mid guryaha lagu dhisto iyo mid dibadaloo dhoofiyo oo lacag adag laga heloJarida dhirta ayaa ah mid aan loo kala harin oo ka dhacday dhamaan goboladasoomaliya ka kooban tahay xataa kuwa maamulada xooga lehay ka jiraan sida soomaliland iyo Puntland. Laakiin dhibkaugu weyn ee dhirta loo gaystay ayaa ka dhacay koonfurtasoomaliya sida tan dadka loo gaystayba ay oogu badan tahay
Dhirta ugu badan ee la gubo si looga dhigo dhuxul dibada loo qaado ayaa ah geedka loo yaqaan quraca oo aad ugu badnaasoomaaliya ahna geed cimri dheer oo gaaro boqolaal sano. War bixin ay soo saartay UN-ta (2011) ayaa lagu sheegay in geedaha la gubo 80% yahay quraca taaso qaar ka mid ah dad u dodo bay’ada ay sheegeen in 25% quricii soomaaliya la jaraydhawaana ay gaari doonto 40%. War bixinta ayaa lagusheegay in qiyaasti 150,000 oo mitre tan oo dhuxul ah Soomaaliya laga dhofiyo sanad walbaIn la helo dhuxul intaasla eg waxay u baahan tahay in la jaro 2.1 million oo qurac.
Meelaha ay sida weyn uga jiro gurida waxa ka mid ah deegaamada Jubbaland oo ay Gedo ka mid tahay. Meelobadan oo ka mid ah gobalka Gedo ayaa dhirtii laga baneeyayiyadoo meelaha gaar ay adagtahay inaad ku aragto geed weynoo taagan taasoo sababtay nabaad guur baaxad leh iyo xaalufba’aaniyo abaar aan dhamaad lahayn.
Si kastaba ha ahaatee waxaa jidkaan ka leexday dagmadaGarbahaareey iyo nawaaxigeeda oo dadka dagan ay dadaaldheer u galeen ka hortaga jarida dhirta iyo inaysan cidna u ogalaan inay dhuxul ka gubaan deegaan koodaDadaalkaanayaa ahaa mid si wada jir ah ay ooga qayb qaateen dhamaanqaybaha bulshada oo ay hogaaminayeen odayaasha iyoculumada kuwaaso hor istaag ku sameeyay dadkii uguhoreeyay geedo gurac xaabo badan kasoo gurtay si ay dab ooga shittaan sanadii 2000. Diidmada ayaa qusaysay geedahanool iyo kuwa qalalay ee yaalo dhulkaarintaan oo la islagartay hadii la ogolaado tan qalashay inay ku xigi doonto in la dumiyo tan baxayso. Hoos ka daawo sawiro  tusayo quracwaqti hore engagay oo wali halkiisi yaalo.
Laakiin waxaa gushaan dhaawac gaarsiyay malaashiyaadTikreega ee lagu sheegay inay AMISOM ka tirsan yihiin.Maleeshiyada Tikreega ayaa timid Garbahaareey sanadii 2013markaas oo dadka deegaan si aad ah iyo lab furnaan kusoodhaweeyeen iyagoo u arkayay inay xornimo iyo maamulwanaag u wadaanGarbahaareey ayaa ah meelaha waqti dheerlaga diidana amarada Al-shabaab iyo kuwii ka horeeyay sidaAl-Ittixaadtaasoo sababtay colaad u dhaxayso dadkadeegaanka iyo maamulada wadaad-tooyada ku dhisan.
Maleshiyaadka tikreega oo og inay guushooda la egtahayhadba inta ay dhib gaarsiyaan dad iyo deegaan soomaaliyeedayaa bilaabay inay inta koox-koox u baxaan ay soo gurtaanxaabo qalashay, wax yar ka dibna waxay bilaabeen inay soogurtaan geedo waa weyn balse dumayka dibna waxay usiigudbeen inay qabuuraha geedaha lagu meegaaro si xoolahalooga celiyo soo aruursadanUgu danbayntii waxay bilaabeenduminta geedo waa weyn oo qurac ahaa muddo dheerna kuyaalay meesha. Inta badan waxay isticmaaleen taankiyo si ay u dumiyaan geedahaka dib taagiga ay kusoo jiidayeen.
Wararku waxay sheegayaan inay Tikreegu ogolaansho ay dhirta dhuxul oga dhigtaan ay ka heleen odayaasha lagusheegay golaha guurtida oo ah gole ay dhistay dowlada hoose ee dagmada oo taageero ka helaysay ciidamada Xabashida.
Nasiib wanaag waxaa arintan ka dhiidhiyay culamadamagaalada oo masaajida ka istaagay toosh weyna ku ifiyaydhibka ay tikreegu ku hayaan dhirta. Tikreegu waxay amar kusiiyeen maamulki markaas jiray inay soo xiraan wadaadadadadka ku dirayo oo ay ku sheegeen inay amni darroabuurayaan. Maamulki oo fulinayo amarki Tikerrga ayaa iskudayay inay soo xiraan culamadii ka hadashay jarida dhulkataasoo sababtay kacdoon dad weyne oo u istaagay inaydifaacaan culumada.
Xabashidu sidaas kuma joojin gurida dhirta ee way sii wadayinkastoo ay yareeyeen geedihii badnaa ee ay dumin jireen ilaalaga soo gaaray bishii Septeber 2015 waqtigaas oo si weyn ay u kala dhinteen iyaga iyo dadka deegaan, kai b marii ay iskudayeen inay badalaan maamulki mgaalada ka jiray.Dhibaatada bay’ada ee ay gaystaan ciidamada shisheeye eedalka ku sugan ayaa soo jeedin dareenka shacabka iyosaxaafada sida uu usoo jiido kuwa siyaasada.
Ugu danbaynti reer Garbhaareey ayaa in badan ka duwangobalka intiisa kale iyo meelo bdan oo Soomaaliya ka mid ah marki la eego sida ay ooga hortageen gurida dhirta iyo nabaadguurinta deegaanka. Dhibki ay Tikreegu ka sameeyeen dhulkaSoomaaliyeed wuxuu noqon doonaa mid diiwaan gashan waqtigeedana sugu doonto.
Hoos ka daawo sawirada
W/Q Ibrahim Aden Shire
Ishire86@gmail.com
31/10/2016

Popular posts from this blog

Toban Sano oo Xasillooni Nololeed ah: Toban Guuradii Guurkayga

Maanta oo kale Toban sano ka hor (23/02/2008) ayuu Sheekh Xasan Axmed Nuur qabbiltu yiri Laylo Aadan Maxamed isagoo aniga iga wakiil ah. Guntinta xirantay maalinkaas, waxay ahayd natiijo ka dhalatay sideed sano oo shukaansi iyo haasaawe jeceyl ah. Lix sano oo ka mid ah siddeeddaas sano,  waxaan ku kala noolayn dhul aad u kala durugsan,farriimaha jeceylkana haadka samada duuliyo haatufkaa siday. 
Maalintaas waxaa furmay bog cusub waxaana bilowday geedigii lagu ogaan lahaa dhadhanki mirihii siddeedda sano la kobcinayay. waxaa la guda galay markaan kala ogaan lahayn inaan sun iyo wabaanyo huursanaynay iyo inaan sabuul gallay iyo saan wacan waraabsanaynay.

Sacdiyo Xawaash ayaan ka guntay hadalkaan soo socdo, mar ay ka warraymaysay saygeeda fiicnaantiisa "guurku waa god madow oo aad gacanta u dirto. In abeeso ka qaniintana waa suura gal in dahab kaa soo raacana waa suura gal. anigu dahab ayaa iga soo raacay" ayay tiri.

Sida Sacdiya oo kale, ayaa aniguna godkii aan gacanta u dira…

Maktabadda garbahaarrey (Garbahaarrey library- مكتبة جربهاري)

Maktabbaddu waa maskaxda kaydiyaha qarsoon sida qofka uleeyahay maskax wax ku kaydsada ayaa makatabadduna ummad waliba ku kaydsataa aqoonteeda, afkaarteeda iyo dhammaan macluumaadka bulshada wax tarka u leh,waxaase u dheer in ay tahay muraayadda koobaad ee laga fiirsho bulshada, gaar haan markii larabo in la cabiro heerka aqooneed ee waddan-ka ama magaalada waxaa isha laga buuxsadaaa nidaaam-ka waxbarasheed iyo in ay leedahay goobo wax lagu akhrista sida Makatabadaha iyo matxafyada waa-weyn ee lagu kaydiya raad-raaca iyo dhaqanka dal-ka.
Tusaale ahaan sanadihii1960-1970 yadii waxaa tijaabo lagu sameeyay in laga yagleelo maktabado  dal-ka Ciraaq si loo qaado heerka waxbarasho iyo wax akhris ee dal-ka, natiijadi soo baxaday ayaa ahayd mid aad loogu riyaaqaay, iyadoo ay soo baxeen jiil wax badan fahmasan, oo kaalin weyn ka qaatay isbedlka aqooneed ee dal-ka. Dhanka kale dawaladah reer galbeedka ayaa aad oogu dadaalo in ay u sameeyaan goob waliba oo dad isugu yimaado goob yar oo wax lagu ak…

Qof Wax ma Baddalo ee Qalin iyo Qoraal ayaa wax Baddalo

Aadanuhu waa is baddal u joog. Wuxuu tartan kula jiraa isbadalka Rabbaniga ah ee ku dhacayo bii’ada uu ku noolyahay. Qowmiyaddi la socon waydo xawaaraha isbaddalku ku socdo waxaa ku dhaco dib u dhac ka reebo dunida kale.
Guud ahaan caalamka islaamka waxaa ku yimid dib u dhac xagga horumarka iyo hoggaanka dunida ah. Dalalka saboolka ah ee dalkeennu ka mid yahay ayaa ugu sii daran. Waxay u ilmaynayaa isbaddal siyaasadeed, mid bulsho, mid dhaqaale, mid aqooneed iyo mid hoggaan. Qof walba oo aad waydiiso waxa naga dhimman wuxuu si fudud kuu dhihi isbaddal ayaa loo baahan yahay.
Hasa ahaatee wax mushkilad noqotay in la fahmo cidda laga sugayo inay isbaddalka keenaan. Dadka intiisa badan waxay eegayaan madaxda iyo siyaasiyiinta oo ay ka sugayaan isbaddal dhinac walba ah. Laakiin qof wax ma baddali karaa iyada oo aysan bulshadu is baddalin? Bulshaduse yaa baddali karo yaase saamayn wax baddali karto yeelan karo?
Dabcan duunyo iyo dugaag isbaddal horumarineed laga sugi mahayo ee dad iyo sha…

Contact Form

Name

Email *

Message *