Skip to main content

Maxaad ka ogtahay sida xabashidu u xaalufiso dhulka Soomaaliyeed.

Maxaad ka ogtahay sida xabashidu u xaalufiso dhulkaSoomaaliyeed.
Tan iyo marki ay dhacday dowladii dhexe ee soomaliyawaxaa aad wadanka ugu baahay gurida dhirta taasoo isugujirtay mid la shitto, mid guryaha lagu dhisto iyo mid dibadaloo dhoofiyo oo lacag adag laga heloJarida dhirta ayaa ah mid aan loo kala harin oo ka dhacday dhamaan goboladasoomaliya ka kooban tahay xataa kuwa maamulada xooga lehay ka jiraan sida soomaliland iyo Puntland. Laakiin dhibkaugu weyn ee dhirta loo gaystay ayaa ka dhacay koonfurtasoomaliya sida tan dadka loo gaystayba ay oogu badan tahay
Dhirta ugu badan ee la gubo si looga dhigo dhuxul dibada loo qaado ayaa ah geedka loo yaqaan quraca oo aad ugu badnaasoomaaliya ahna geed cimri dheer oo gaaro boqolaal sano. War bixin ay soo saartay UN-ta (2011) ayaa lagu sheegay in geedaha la gubo 80% yahay quraca taaso qaar ka mid ah dad u dodo bay’ada ay sheegeen in 25% quricii soomaaliya la jaraydhawaana ay gaari doonto 40%. War bixinta ayaa lagusheegay in qiyaasti 150,000 oo mitre tan oo dhuxul ah Soomaaliya laga dhofiyo sanad walbaIn la helo dhuxul intaasla eg waxay u baahan tahay in la jaro 2.1 million oo qurac.
Meelaha ay sida weyn uga jiro gurida waxa ka mid ah deegaamada Jubbaland oo ay Gedo ka mid tahay. Meelobadan oo ka mid ah gobalka Gedo ayaa dhirtii laga baneeyayiyadoo meelaha gaar ay adagtahay inaad ku aragto geed weynoo taagan taasoo sababtay nabaad guur baaxad leh iyo xaalufba’aaniyo abaar aan dhamaad lahayn.
Si kastaba ha ahaatee waxaa jidkaan ka leexday dagmadaGarbahaareey iyo nawaaxigeeda oo dadka dagan ay dadaaldheer u galeen ka hortaga jarida dhirta iyo inaysan cidna u ogalaan inay dhuxul ka gubaan deegaan koodaDadaalkaanayaa ahaa mid si wada jir ah ay ooga qayb qaateen dhamaanqaybaha bulshada oo ay hogaaminayeen odayaasha iyoculumada kuwaaso hor istaag ku sameeyay dadkii uguhoreeyay geedo gurac xaabo badan kasoo gurtay si ay dab ooga shittaan sanadii 2000. Diidmada ayaa qusaysay geedahanool iyo kuwa qalalay ee yaalo dhulkaarintaan oo la islagartay hadii la ogolaado tan qalashay inay ku xigi doonto in la dumiyo tan baxayso. Hoos ka daawo sawiro  tusayo quracwaqti hore engagay oo wali halkiisi yaalo.
Laakiin waxaa gushaan dhaawac gaarsiyay malaashiyaadTikreega ee lagu sheegay inay AMISOM ka tirsan yihiin.Maleeshiyada Tikreega ayaa timid Garbahaareey sanadii 2013markaas oo dadka deegaan si aad ah iyo lab furnaan kusoodhaweeyeen iyagoo u arkayay inay xornimo iyo maamulwanaag u wadaanGarbahaareey ayaa ah meelaha waqti dheerlaga diidana amarada Al-shabaab iyo kuwii ka horeeyay sidaAl-Ittixaadtaasoo sababtay colaad u dhaxayso dadkadeegaanka iyo maamulada wadaad-tooyada ku dhisan.
Maleshiyaadka tikreega oo og inay guushooda la egtahayhadba inta ay dhib gaarsiyaan dad iyo deegaan soomaaliyeedayaa bilaabay inay inta koox-koox u baxaan ay soo gurtaanxaabo qalashay, wax yar ka dibna waxay bilaabeen inay soogurtaan geedo waa weyn balse dumayka dibna waxay usiigudbeen inay qabuuraha geedaha lagu meegaaro si xoolahalooga celiyo soo aruursadanUgu danbayntii waxay bilaabeenduminta geedo waa weyn oo qurac ahaa muddo dheerna kuyaalay meesha. Inta badan waxay isticmaaleen taankiyo si ay u dumiyaan geedahaka dib taagiga ay kusoo jiidayeen.
Wararku waxay sheegayaan inay Tikreegu ogolaansho ay dhirta dhuxul oga dhigtaan ay ka heleen odayaasha lagusheegay golaha guurtida oo ah gole ay dhistay dowlada hoose ee dagmada oo taageero ka helaysay ciidamada Xabashida.
Nasiib wanaag waxaa arintan ka dhiidhiyay culamadamagaalada oo masaajida ka istaagay toosh weyna ku ifiyaydhibka ay tikreegu ku hayaan dhirta. Tikreegu waxay amar kusiiyeen maamulki markaas jiray inay soo xiraan wadaadadadadka ku dirayo oo ay ku sheegeen inay amni darroabuurayaan. Maamulki oo fulinayo amarki Tikerrga ayaa iskudayay inay soo xiraan culamadii ka hadashay jarida dhulkataasoo sababtay kacdoon dad weyne oo u istaagay inaydifaacaan culumada.
Xabashidu sidaas kuma joojin gurida dhirta ee way sii wadayinkastoo ay yareeyeen geedihii badnaa ee ay dumin jireen ilaalaga soo gaaray bishii Septeber 2015 waqtigaas oo si weyn ay u kala dhinteen iyaga iyo dadka deegaan, kai b marii ay iskudayeen inay badalaan maamulki mgaalada ka jiray.Dhibaatada bay’ada ee ay gaystaan ciidamada shisheeye eedalka ku sugan ayaa soo jeedin dareenka shacabka iyosaxaafada sida uu usoo jiido kuwa siyaasada.
Ugu danbaynti reer Garbhaareey ayaa in badan ka duwangobalka intiisa kale iyo meelo bdan oo Soomaaliya ka mid ah marki la eego sida ay ooga hortageen gurida dhirta iyo nabaadguurinta deegaanka. Dhibki ay Tikreegu ka sameeyeen dhulkaSoomaaliyeed wuxuu noqon doonaa mid diiwaan gashan waqtigeedana sugu doonto.
Hoos ka daawo sawirada
W/Q Ibrahim Aden Shire
Ishire86@gmail.com
31/10/2016

Popular posts from this blog

Xasuustaydi Halyeey Maxamuud Xasan Cilmi

14ki Octobar waxaa dhacay musiibo nagu dhacdo tii ugu weynayd. Maahan kaliya tirada dadka ku dhintay badnaanteeda waxa qalbiga na gubay ee sidoo kale qiimaha iyo tayada dad ka naga dhintay sarraynteeda ayaa ah mid aan laga gam'i karin. Waxaan is iri ma xulkii ummaddeena ayaa meesha la isugu geeyay mise Soomaali oo dhan ayaan kala dhicin. Dareenkaygu wuxuu i siinayaa inay jawaabtu tahay midda danbe. 
waxaa naga baxay dad aan la kala fadili karin xagga tayada iyo xagga muhiimmada ay dalka iyo dadka u lahaayeen. Bal fiiri Maryan, ardayadii caafimaadka ee maalin ka hor qalin jabinteedi la laqmiyay, hooyo Caasho, ogoonlaydi banaanka bur shiishiilka ku gadaysay si ay caruurteeda tuugsi uga kaafiso, wiilkii iyo gabadhii uu dhalay aabaha naafada ah ee wax waxtar ah qabo labadaas ka haystay, afartii wiil ee walaalaha ahaa ee isku meesha lagu dubay. mid walba waxaa la dilay waqtigii loogu baahida badnaa. kaad eegtaba kan kale ka xanuun badan. Mid walbana wuxuu mudan yahay qormo gooni ah. H…

Toban Sano oo Xasillooni Nololeed ah: Toban Guuradii Guurkayga

Maanta oo kale Toban sano ka hor (23/02/2008) ayuu Sheekh Xasan Axmed Nuur qabbiltu yiri Laylo Aadan Maxamed isagoo aniga iga wakiil ah. Guntinta xirantay maalinkaas, waxay ahayd natiijo ka dhalatay sideed sano oo shukaansi iyo haasaawe jeceyl ah. Lix sano oo ka mid ah siddeeddaas sano,  waxaan ku kala noolayn dhul aad u kala durugsan,farriimaha jeceylkana haadka samada duuliyo haatufkaa siday. 
Maalintaas waxaa furmay bog cusub waxaana bilowday geedigii lagu ogaan lahaa dhadhanki mirihii siddeedda sano la kobcinayay. waxaa la guda galay markaan kala ogaan lahayn inaan sun iyo wabaanyo huursanaynay iyo inaan sabuul gallay iyo saan wacan waraabsanaynay.

Sacdiyo Xawaash ayaan ka guntay hadalkaan soo socdo, mar ay ka warraymaysay saygeeda fiicnaantiisa "guurku waa god madow oo aad gacanta u dirto. In abeeso ka qaniintana waa suura gal in dahab kaa soo raacana waa suura gal. anigu dahab ayaa iga soo raacay" ayay tiri.

Sida Sacdiya oo kale, ayaa aniguna godkii aan gacanta u dira…

Labo iyo Tobanki sano ee lagu Qalleeyay 12-ki ka horeeyay. Ku Wacyi Qaado Sooyaalkii warsame Shiidleey.

Warsame waa 24 jir. Waa qoraa afka soomaaliga wax ku qoro horayna u daabacay buug ku guulaystay abaal marin sare. Qur’aanka waa uu xafidsanyahay. Dhawaan ayuu qaatay shahaadada darajada kowaad ee jaamacada. Sidaas oo ay tahay magaalo waxa uu joogaa 12 sano kaliya. Ma run baa mise waa riyo mise waa sidaan jeclaan lahayn? Ma shahaadadi Cabdalla Shideeyaa mise cilmigii Cabdi-wali ee baadiniga ahaa (wadaadki Gaalkacyo)? Intaba midna mee waa dadaal rageed iyo doonitaan Eebe iyo tusmo u furan qof walba oo doono inuu guul ka gaaro hadafkiisa.
Inta aanan billaabin sheekada aan mar kale sheego in ujeedka qoraalkaan uusan ahayn ammaan iyo dhaliil toona balse ujeedku yahay cashar barasho, tusmayn iyo tusaalayn kuwa jecel inay naftooda horumariyaan, dhiirri galin kuwa uu gaariga dadaalku meel dhexe kula jabay, baraarujin kuwa aan arag awoodda Alle siiyay iyo fursadaha ay haystaan. Sidaa darteed ku aqri qalbi fayow oo diyaar u ah wacyi qaadasho iyo ku dayasho.
Imaamul Ghazali Eebe ha u raxmadee ayaa…

Contact Form

Name

Email *

Message *